Paluch koślawy - "niebiegowa" kontuzja cz. II

rys dxline.info
Czynniki zwiększające tendencję palucha do koślawienia od dłuższego czasu są tematem badań specjalistów. Wyróżnili oni ich już sporo, choć co do ważności cały czas toczą się dyskusje. By nie zgubić się w gąszczu informacji na pewno musimy pamiętać o tym, że dopiero zbieg kilku przyczyn powoduje powstanie dolegliwości i skupienie się tylko na tej jednej najważniejszej nie do końca skutecznie wyeliminuje ryzyko zachorowalności.


Zaczynając od tych mniej zależnych okoliczności zwróćmy uwagę na spore znaczenie genetyki. Ta odciska swoje piętno w większości urazów, bo przecież pewne cechy, jak np. hipermobilność więzadłową, pewne słabsze segmenty ciała, dziedziczymy od rodziców. W przypadku palucha koślawego mówi się o sporym procencie, choć żaden z autorów nie podaje dokładniejszych danych w stosunku do dorosłych (1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8). Konkretne analizy cytuje jeden z autorów (4) mówiąc o 72% wskaźniku dziedziczenia ze strony matki u dzieci z tytułowym schorzeniem. Co ciekawe w krajach afrykańskich również zauważono występowanie zniekształconego palucha, choć występujące bezobjawowo (4). Poruszając wątek genetyki dalej od razu warto przeanalizować kolejny ważniejszy czynnik – płeć. Autorzy zdecydowanie podkreślają kobiety jako grupę bardziej narażoną na występowanie dysfunkcji (1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8). Stosunek między obiema płciami waha się jak 1:2 – 1:4 (8) a nawet niektórzy podają 1:9 (4). Tłumaczy się to predyspozycjami stylu życia (patrz noszenie butów – niżej) oraz słabszym układem więzadłowo – torebkowym (1, 4). W trójwymiarowym laserowym badaniu kości stopy wykazano ich mniejszy rozmiar w przypadku kobiet co równało się mniejszej powierzchni stawowej i tym samym większym tendencjom do przemieszczania (4).

Nie bez znaczenie jest fakt noszenia przez kobiety butów na wysokich obcasach ze spiczasto zakończonymi czubkami (1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8). Co więcej niektórzy uważają to za podstawowy czynnik ryzyka (5, 6). Wysoki obcas przemieszcza środek ciężkości ciała w przód na przodostopie, co może powodować przeciążenie stopy na wysokości głów kości śródstopia i tym samym obniżenie sklepienia poprzecznego. Natomiast spiczasty czubek buta powoduje bezpośrednie koślawienie paliczków palucha rozciągając struktury przyśrodkowe a skracając te boczne. Dopełniając ten punkt widzenia zwróćmy uwagę, że w populacjach noszących buty deformacja obecna jest 15-krotnie częściej (4). Z drugiej strony badacze są wręcz pewni, że but nie jest bezpośrednią przyczyną palucha koślawego a tylko powoduje nasilenie dolegliwości i przyspiesza jej rozwój (1, 5, 8). Choć nie bez znaczenia jest bolesność palucha koślawego występująca tylko u ludzi na co dzień noszących obuwie (4). W końcu to właśnie ucisk obuwia podczas chodzenia powoduje narastanie uwypuklenia przyśrodkowego z jego podrażnianiem i uwięźnięciem nerwów (8).

Kolejna grupa czynników ryzyka dotyczy okoliczności biomechanicznych. Wiotkość więzadłowo – torebkowa (1, 2, 3, 4, 5, 8), płaskostopie (1, 2, 3, 4, 5, 6, 8), nadmierna ruchomość I stawu stepowo – śródstopnego (2, 4), szpotawość I kości śródstopia (2, 3, 4, 5, 7, 8 – tzw. metatarsusu primus varus), niewłaściwa długość I kości śródstopia (2, 8) oraz kształt jej głowy (4 - im bardziej okrągła tym bardziej niestabilna) według poszczególnych autorów wiodą do koślawienia palucha. Oczywiście wśród tych czynników jest jeden uważany przez niektórych za najważniejszy - szpotawość I kości śródstopia (4 – nieodzowny element każdej tytułowej dysfunkcji). Zwróćmy uwagę, że pozostałe wyżej wymienione cechy powiązane są ze sobą w mniejszym lub większym stopniu. Stopa wiotka więzadłowo posiada sporą tendencję do pronacji i koślawienia tyłostopia, co powoduje niestabilność całego układu, jego hipermobilność i powstanie palucha koślawego. Poza tym choroby takie, jak reumatoidalne zapalenie stawów, łuszczyca (4, 8), stwardnienie rozsiane czy wiele innych (8) dodatkowo destabilizują stawy. Wyczerpując czynniki tej grupy warto także zwrócić uwagę na przykurcze mięśniowe, szczególnie m. brzuchatego łydki (4, 8), które rozpatrywane są jako pierwotne przyczyny zaburzeń przodostopia. Pośrednio wiodą do tego inne biomechaniczne uwarunkowania (8 – koślawość i szpotawość tyłostopia, kolan, nadmierna rotacja w stawie biodrowym, kości piszczelowej oraz zakres ruchowy stawu skokowego).

Ogólnymi czynnikami dopełniającymi całą wyliczankę są otyłość, stojący tryb życia, zły dobór obuwia biegowego czy rodzaj uprawianej aktywności fizycznej (np. 1 - tancerki baletowe).

Leczenie palucha koślawego uwarunkowane jest stanem zaawansowania dysfunkcji. Początkowo sugeruje się zmianę obuwia na szersze w przodostopiu, zastosowanie wkładek ortopedycznych (1, 3, 5, 7, 8) czy zmniejszenie stanu zapalnego tkanek (5, 8). Szersze obuwie zmniejszy ryzyko podrażniania narośli przyśrodkowej. Stosowane wkładki mogą mieć postać korekcyjnych daną wadę biomechaniczną (np. płaskostopie poprzeczne), rozdzielających palec I od II i przywodzących go z powrotem do pozycji neutralnej czy poduszek chroniących przed irytacją okolicznej tkanki. Postępowanie przeciwzapalne może być rozwiązane poprzez protokół RICE z uwzględnieniem słabszych niesteroidowych leków przeciwzapalnych lub zabiegi fizykalne (3, 8). Choć autorzy uwzględniają też ostrzyknięcie kortykosteroidami (8). Zwraca się również uwagę na ćwiczenia czynne i bierne polegające na zginaniu i odwodzeniu palucha (3). Autor tego tekstu zdecydowanie po zniesieniu stanu zapalnego polecałby ćwiczenia służące ustabilizowaniu stopy, a więc przede wszystkim rozciągnięcie przykurczonych struktur i ćwiczenia mięśni krótkich stopy.

Leczeniem z wyboru, jeśli wcześniejsze zabiegi nie przyniosą skutku, często pozostaje zabieg chirurgiczny (2, 3, 5, 6, 7, 8). Autorzy donoszą, że istnieje ponad 100 opisanych technik temu służących (2, 7, 8), a podstawą każdej z nich jest usunięcie objawów, korekcja deformacji i przywrócenie funkcji strategicznego stawu (8). Jednoznaczne jest to z usunięciem narośli, przebudową kości stopy i przywróceniem balansu mięśniowego wokół stawu (7). Celem tego opracowania nie jest opisanie tych licznych technik, co zresztą zainteresowany czytelnik z łatwością znajdzie w prezentowanym piśmiennictwie czy internecie. Podkreślić trzeba natomiast fakt doboru odpowiedniego sposobu do historii zaistniałego schorzenia, wieku, płci czy stylu życia pacjenta (5, 8). Powrót do formy po operacji zależny jest od zastosowanego sposobu chirurgii korekcyjnej, choć z reguły w okresie 2-tygodniowym nie stosuje się obciążania kończyny czy wstępnych mobilizacji z racji niezdjętych jeszcze szwów (7, 8). Ćwiczenia zwiększające zakres ruchowy stawu rozpoczyna się krótko po tym okresie (8). Może upłynąć do 8 tygodni zanim wszystkie struktury zostaną w pełni wyleczone (5, 7). Podczas okresu rekonwalescencji zaleca się także stosowanie specjalnych wkładek ortopedycznych, szczególnie u osób z chorobami układowymi (8). Mniej niż 10 % pacjentów ulega komplikacjom (6). Infekcja, zniszczenia nerwów, nawrót objawów (6, 8), krwiaki, nekroza naczyń krwionośnych czy opóźniona reakcja na szwy to jedne z nich (8).

Paluch koślawy to jednostka chorobowa nie odbijająca się szerokim echem w światku biegowym. Z pewnością jednak szybki rozwój biegania przyczyni się do coraz częstszego pojawiania się jej nazwy na ustach biegaczy. Nawet jeśli przebiega ona bezobjawowo to warto zwrócić uwagę na ograniczenie jej postępowania z racji destabilizacji całego układu biomechanicznego stopy. Stąd zdecydowanie przy zaistnieniu tendencji do odwiedzenia palucha warto przyłożyć się do zatrzymania procesu i zastosowania odpowiedniej prewencji.


Piśmiennictwo:
  1. pl.wikipedia.org
  2. Paluch koślawy (hallux valgus), klinika.net.pl
  3. Paluch koślawy, medonet.pl
  4. Paluch koślawy, H. E. Hensl, A. K. Sands
  5. en.wikipedia.org
  6. orthoinfo.aaos.org
  7. Bunions Hallux Valgus, orthogate.org
  8. emedicine.medscape.com

Brak komentarzy

© 2011-2016 Brodniczanin biega.Wszelkie prawa zastrzeżone. Obsługiwane przez usługę Blogger.