Działanie i bycie biernym...

wikipedia.org

"W "Etyce" Spinoza dokonuje rozróżnienia między aktywnością i biernością (działaniem i byciem biernym) jako dwoma podstawowymi aspektami operacji duszy. Pierwszym kryterium działania jest fakt, iż wypływa ono z natury ludzkiej: "Mówię, że działamy, gdy w nas lub poza nami zachodzi coś, czego jesteśmy przyczyną adekwatną, tj. gdy z naszej natury wynika w nas lub poza nami coś, co jedynie przez nią samą może być zrozumiane jasno i wyraźnie. Natomiast mówię, że jesteśmy bierni, gdy zachodzi w nas lub wynika z naszej natury coś, czego jesteśmy tylko częściową przyczyną (Spinoza, Etyka, 3, def. 2).

Zdania te mogą nastręczać pewną trudność współczesnemu czytelnikowi, który przyzwyczaił się do myśli, iż pojęciu "natury ludzkiej" nie odpowiadają żadne dające się przytoczyć dane empiryczne. Dla Spinozy jednak, podobnie i Arystotelesa, a także niektórych współczesnych neurofizjologów, biologów oraz psychologów, sprawa wygląda inaczej. Spinoza utrzymuje, że natura ludzka w takim stopniu charakteryzuje człowieka, w jakim natura końska charakteryzuje konia, a co więcej, że dobro lub zło, sukces lub porażka, szczęśliwość lub cierpienie - zależą od stopnia w jakim danej jednostce uda się osiągnąć najpełniejsze urzeczywistnienie gatunkowej natury. Im bliżej jesteśmy modelowej natury ludzkiej, tym większe są nasza wolność i szczęśliwość. 

(...)

Spinozjańskie idee dotyczące kwestii namiętności i bierności zrozumieć można w pełni jedynie wówczas, gdy dotrze się do ostatniego - i jednocześnie najbardziej nowoczesnego - etapu jego myśli, a mianowicie do konstatacji, iż człowiek gnany irracjonalnymi namiętnościami jest chory psychicznie. W takiej mierze, w jakiej osiągamy najpełniejszy stopień rozwoju, jesteśmy nie tylko wolni, silni, racjonalni i radośni, lecz również zdrowi psychicznie, o tyle zaś, o ile nie uda nam się urzeczywistnić tego celu, jesteśmy niewolni, słabi, wyzuci z racjonalności i przygnębieni. Spinoza - na ile udało mi się go zgłębić - jako pierwszy z nowoczesnych myślicieli postulował, iż zdrowie i choroby psychiczne są odpowiednimi następstwami dobrego i złego życia.

(...)

Spinozjańskie pojęcie aktywności i bierności jest najbardziej radykalną krytyką społeczeństwa industrialnego. W przeciwieństwie do dzisiejszego przekonania, że osoby kierowane pożądaniem pieniędzy, własności i sławy uważane są za normalne i dobrze przystosowane, dla Spinozy są skrajnie bierne i zasadniczo obłąkane."


                                                                          E. Fromm, "Mieć czy być?", REBIS, Poznań 1999

Brak komentarzy

© 2011-2016 Brodniczanin biega.Wszelkie prawa zastrzeżone. Obsługiwane przez usługę Blogger.